Jak czytać tabulaturę w 10 minut (i po co obok niej są nuty)

Pierwszą tabulaturę czytałem przez dwa dni do góry nogami. Zagrałem wszystkie cyfry co do jednej, wyszła kaszana i nie umiałem nawet nazwać, co jest nie tak, bo przecież cyfry się zgadzały. Zgadzały się. Tylko najgrubszą strunę mam przy brodzie, a na kartce leży ona na samym dole.

Sześć linii to sześć strun, a najcieńsza jest na górze

Połóż gitarę na kolanach strunami do góry i spójrz na nią z góry. To, co widzisz, to jest tabulatura: sześć linii i sześć strun. Górna linia to struna pierwsza, najcieńsza (małe e), dolna to szósta, najgrubsza (wielkie E).

Ten jeden układ myli najczęściej, bo kiedy trzymasz gitarę normalnie, najgrubsza struna jest u góry. Laughton ostrzega przed tym wprost, bo na starcie łapią się na tym prawie wszyscy. Encyklopedia dokłada rzecz, o której podręczniki milczą: standardu tu nie ma i część tabulatur w sieci jest odwrócona. Dlatego zanim zagrasz choć jedną cyfrę, zerknij na litery po lewej stronie zapisu. To one mówią, w którą stronę czytasz.

Cyfra to próg, zero to pusta struna

Cyfra na linii mówi, na którym progu docisnąć tę strunę. Zero nie znaczy „nic nie graj”, tylko „uderz tę strunę pustą, bez palca”. Cyfry ustawione jedna pod drugą, w pionie, to akord grany naraz: Am czyta się od dołu jako pusta struna A, drugi próg na D, drugi na G, pierwszy na B i pusta e. Znak „x” zamiast cyfry znaczy: tej struny nie uderzaj.

Poza cyframi krąży w tabulaturze tekstowej garść liter i wszystkie są skrótami technik, nie numerami progów. Litera h to hammer-on: drugi dźwięk wybijasz samym palcem lewej ręki, bez uderzenia kostką. Litera p to pull-off, czyli to samo na odwrót, bo ściągasz palec ze struny. Polskie wydania nazywają te dwie sztuczki legatem wstępującym i zstępującym. Litera b to podciągnięcie struny w bok. Ukośnik to zjazd palcem po strunie, w górę albo w dół, i bywa pisany też literą s. Tylda znaczy vibrato, czyli drganie dźwięku. Na pierwszy tydzień wystarczą Ci dwie pierwsze litery.

Czego tabulatura nie mówi

Najważniejsze zdanie tego tekstu nie jest o tym, co w tabulaturze jest, tylko czego w niej nie ma. Tabulatura nie mówi, jak długo trzymać dźwięk. Jeden z podręczników zadaje w tym miejscu proste pytanie: jedna miara, dwie, trzy, i skąd masz to wiedzieć? Nie masz skąd, i nie jest to Twoja wina: encyklopedia nazywa taki zapis operacyjnym, bo mówi, gdzie i kiedy postawić palec, a nie ile dźwięk trwa.

Stąd objaw, który poznasz od razu, kiedy zagrasz z tabulatury piosenkę, której nie znasz na pamięć: wszystkie dźwięki są właściwe i nic nie brzmi jak ta piosenka. Rytmu nie było na kartce, więc musiał być w Twojej głowie, a nie było go i tam.

Książki łatają tę dziurę na trzy sposoby: pięciolinia nad tabulaturą, doklejone do cyfr ogonki i kółka, albo linijka liczenia „1 2 3 4” nad zapisem. My robimy pierwszy. W utworze Nuty i Tabulatura stoją obok siebie i obie podświetlają się w rytm, więc rytm widać, zamiast go zgadywać. To jest cała odpowiedź na pytanie z tytułu.

Struny nazywają się E A D G B e, a w śpiewniku zobaczysz H

Od najgrubszej do najcieńszej: E, A, D, G, B, e. Wielka i mała litera to ta sama nazwa dźwięku, tylko dwie oktawy od siebie, i właśnie dlatego pisze się je różną wielkością: to najtańsza możliwa podpowiedź, która struna jest która.

Druga struna to jedyne miejsce, w którym polski śpiewnik i nasza appka mówią co innego. My piszemy B, bo taka jest notacja anglosaska i tak nazywa te dźwięki appka. Polskie śpiewniki piszą w tym miejscu H, a literę B rezerwują dla dźwięku o pół tonu niżej. Jeśli nie wiesz o tych dwóch systemach, przy pierwszej kartce z sieci zagrasz o pół tonu obok, a to jedyna pułapka z nazwami w całym temacie.

Pierwsza melodia: Panie Janie na dwóch najcieńszych strunach

Podręczniki są tu zgodne: pierwsze melodie gra się na dwóch najcieńszych strunach, bo cała ręka stoi wtedy w miejscu. Panie Janie mieści się tam prawie w całości i potrzebuje sześciu dźwięków. C to pierwszy próg struny B, D trzeci próg struny B, E to pusta struna e, F pierwszy próg e, G trzeci próg e, a A piąty próg e.

fraza	dźwięki	struna i próg
Panie Janie	C D E C	B1 B3 e0 B1
Ranek już świta	E F G	e0 e1 e3
Dzwonią dzwony	G A G F E C	e3 e5 e3 e1 e0 B1
Bim bam bom	C G C	B1 G0 B1

Każdą frazę śpiewa się dwa razy, więc czterema wierszami tabelki masz cały utwór. Ostatnia fraza wychodzi poza dwie cienkie struny na jeden dźwięk: G pod spodem to pusta struna G. To ta chwila, w której melodia schodzi niżej niż wszystko przed nią i słychać, że utwór się skończył.

Jak to ćwiczyć, żeby zajęło dziesięć minut, a nie tydzień

Zasada jest jedna i brzmi „jeden palec na jeden próg”: wskazujący obsługuje pierwszy próg, środkowy drugi, serdeczny trzeci, mały czwarty. W podręcznikach pisze się ją twardo, bo wszystkich kusi to samo: łapanie wszystkiego jednym palcem i przesuwanie całej ręki w tę i z powrotem.

Jeden dźwięk z tej zasady wystaje: A na piątym progu. To nie jest błąd zapisu, tylko dwie różne rzeczy pod podobną nazwą. Pozycja to układ czterech palców na czterech progach, a „pierwsze pięć progów” to kawałek gryfu razem z pustymi strunami. Sięgnij po to A małym palcem albo przesuń rękę o próg i wróć. Obie wersje są uczciwe, byle nie za każdym razem inna.

Ćwicz frazę po frazie, a nie od początku do końca. Cztery frazy, każda po kilka dźwięków, kostka na przemian w dół i w górę. Dopiero kiedy każda wychodzi bez wahania między dźwiękami, sklejasz je w całość. Miara z podręczników jest tu dobra i bezlitosna: nie „zagrałem”, tylko „zagrałem bez ani jednego zawahania”.

Potem otwórz Panie Janie w appce, włącz Tabulaturę i zjedź z tempem do jakichś sześćdziesięciu procent. Nuty i tabulatura podświetlają się w rytm, więc zobaczysz to, czego sama kartka nie powie: gdzie dźwięk ma trwać dłużej i w którym miejscu się spóźniasz.

Co mnie w tym myliło

Poza czytaniem do góry nogami była jeszcze jedna rzecz, głupsza i dłuższa. Ściągałem z sieci tabulatury piosenek, których nie znałem na pamięć, i dziwiłem się, że nic z tego nie wychodzi. Tabulatura nie niesie rytmu, więc jeśli melodii nie ma w Twojej głowie, to nie ma jej nigdzie. Dziś biorę z tabulatury tylko to, co umiem zanucić, a resztę czytam z nutami obok.

I drugie: nie musisz umieć nut, żeby zacząć. Bałem się, że nuty są bramką wejściową, a są opcją. Tabulatura odpowiada na pytanie „gdzie postawić palec”, pięciolinia na pytanie „jak długo”, i można je poznawać w tej kolejności.