Osiem chwytów otwartych: przypomnienie z palcami

Po latach wracają zwykle dwa albo trzy kształty, które Twoja ręka stawia sama, i poczucie, że reszta gdzieś jest, tylko nie wiadomo gdzie. Tej reszty jest osiem, nie tysiąc, i to cała lista, na której stoi ognisko.

Osiem, bo tyle jest chwytów otwartych, czyli takich, w których część strun gra pusta: Em, A, D, Am, E, G, Dm i C. Puste struny to darmowe palce i dlatego te chwyty są łatwiejsze od barowych. Dziewiąty bywa F, ale F otwarty nie jest i dostaje własną lekcję.

Ta lekcja nie uczy ich od nowa. Układa je w kolejności, w jakiej wracają najszybciej, i pokazuje pary, w których ręka prawie się nie zmienia. Przypomnisz je sobie dwa razy szybciej, kiedy zobaczysz, co mają wspólnego.

Osiem chwytów, nie tysiąc

Jeden z podręczników wypisuje dwadzieścia piosenek granych wyłącznie na tych ośmiu plus F. Inny, już po czterech (C, G, Am i Em), mówi o setkach. I to jest uczciwa obietnica, którą Ci składam: nie „poznasz akordy”, tylko „po tych ośmiu masz repertuar”.

W katalogu Guitarmatic wychodzi to samo od strony piosenek. Najczęstsza para chwytów w całym zbiorze to C i G. W czołówce par, które nie potrzebują F, są jeszcze D i G, Am i C oraz Am i G. Wszystkie cztery są z tej ósemki i żadna nie wymaga barré.

Kolejność idzie po rozpiętości palców, nie po popularności

Książki układają chwyty na trzy sposoby i tylko jeden podaje przyczynę fizyczną. Laughton porządkuje je po rozpiętości palców. Em i A mieszczą się na jednym progu, D na dwóch sąsiednich, Am, E i G rozciągają rękę na dwa, a Dm i C na trzy. To jedyna kolejność, jaką znalazłem w książkach, która nie brzmi „bo tak się zwykle uczy”.

Druga zasada, z innego podręcznika, to liczba palców, i wychodzi prawie na to samo. Em to dwa palce, każdy z pozostałych siedmiu trzy. Dlatego Em jest pierwszy, a E wraca zwykle razem z nim, choć wypada dopiero w drugiej trójce: E to Em plus wskazujący na trzeciej strunie, pierwszy próg.

W tabeli palce zapisuję skrótem: numer palca, potem struna łamana przez próg. „1: 2/1” znaczy wskazujący na drugiej strunie, na pierwszym progu. Struny liczysz jak zwykle: szósta to najgrubsza E, pierwsza to najcieńsza e.

chwyt	palce	ile	struna basowa
Em	2: 5/2 · 3: 4/2	2	szósta, pusta
A	1: 4/2 · 2: 3/2 · 3: 2/2	3	piąta, pusta
D	1: 3/2 · 2: 1/2 · 3: 2/3	3	czwarta, pusta
Am	1: 2/1 · 2: 4/2 · 3: 3/2	3	piąta, pusta
E	1: 3/1 · 2: 5/2 · 3: 4/2	3	szósta, pusta
G	1: 5/2 · 2: 6/3 · 3: 1/3	3	szósta, 3. próg
Dm	1: 1/1 · 2: 3/2 · 3: 2/3	3	czwarta, pusta
C	1: 2/1 · 2: 4/2 · 3: 5/3	3	piąta, 3. próg

Kotwica, prowadzący i bas: trzy sposoby na zmianę

Podręczniki dają na zmianę akordu trzy rzeczy i wszystkie trzy zobaczysz w tej ósemce. Palec kotwiczny stoi w obu chwytach w tym samym miejscu i nie odrywa się wcale. Palec prowadzący sunie po tej samej strunie o próg, nie tracąc z nią kontaktu. Reguła basu mówi, co robić, gdy nie ma ani jednego, ani drugiego: kładź palce od najgrubszej granej struny, bo bicie i tak zaczyna się od góry.

Przykłady z książek są konkretne. Em i Am mogą dzielić środkowy palec na czwartej strunie, drugi próg. Am i C dzielą aż dwa palce, więc rusza się tylko serdeczny. Palec prowadzący najlepiej widać w parze A i D: serdeczny sunie po drugiej strunie z drugiego progu na trzeci, nie odrywając się.

Palcowania nie masz danego raz na zawsze, a to rzecz do wykorzystania, nie ciekawostka. Jeden z autorów podaje trzy palcowania G i regułę wyboru: bierz to, które daje wspólny palec z następnym akordem. Tak samo z Em. Środkowy i serdeczny dają E prawie za darmo, bo wystarczy dołożyć wskazujący; wskazujący i środkowy dają za to wspólny palec z Am.

Cztery pary, w których ręka prawie się nie zmienia

Am i E to ten sam układ trzech palców przesunięty o jedną strunę w stronę grubych. Nic się nie przestawia, przenosi się całość naraz. Ćwiczenie w appce mówi o tym jednym zdaniem: „Ten sam układ trzech palców przesuwa się o jedną strunę. Ręka nie zmienia kształtu, tylko miejsce”. To ta para, którą po przerwie odzyskasz pierwszą.

Am i Dm: wskazujący zostaje na pierwszym progu i przesuwa się o jedną strunę, z drugiej na pierwszą. Appka mówi to samo i dodaje, po co: „Wskazujący zostaje na pierwszym progu i przesuwa się o jedną strunę. Para na molowe piosenki”.

Em i D to skok z grubych strun na cienkie: w Em palce stoją na piątej i czwartej strunie, w D na trzeciej, drugiej i pierwszej. Wspólnego palca nie ma i nie o to tu chodzi. „Cała ręka przenosi się z grubych strun na cienkie. Ćwiczysz skok, nie przestawianie palców”.

C i G to czwarta para i najważniejsza, bo najczęstsza przy ognisku. Serdeczny nie zmienia progu, tylko strunę: przechodzi z piątej na pierwszą, cały czas na trzecim. Jeśli w tym tygodniu masz ćwiczyć tylko jedną parę, weź tę.

Czysto albo wcale: zagraj strunę po strunie

Test jest ten sam przy każdym z ośmiu: postaw chwyt i zagraj struny pojedynczo. Każda ma wybrzmieć. Brzęczenie ma cztery przyczyny i każdą sprawdzisz w minutę. Trzy dotyczą palca: za słaby docisk, palec za daleko od progu albo palec położony płasko na sąsiedniej strunie. Czwarta to po prostu za mało siły w opuszkach na tym etapie.

Naciskaj opuszkiem, nie płaskim palcem, i blisko progu, ale nie na drucie. Cztery książki na pięć każą stać tuż przy progu, piąta mówi „na środku pola”. Różnica jest mniejsza, niż wygląda: chodzi o to, żeby palec nie wylądował w połowie drogi do poprzedniego progu, bo wtedy struna brzęczy.

I krzyżyki. W Dm nie gra się dwóch najgrubszych strun, w C i Am szóstej, w D dwóch najgrubszych. Jak którąś zahaczysz, piosenki nie zepsujesz, ale akord przestanie brzmieć tak, jak brzmi na nagraniu, bo bas pójdzie z innego dźwięku.

Co mnie w tym myliło

Myślałem, że osiem chwytów to osiem rzeczy do nauczenia. Nauczyłem się ich jako ośmiu obrazków i przy graniu i tak stawałem, bo każdy stawiałem od zera. Kiedy zobaczyłem, że Am i E to jeden kształt na dwóch miejscach, a Am i Dm dzielą wskazujący, do zapamiętania zostało o połowę mniej.

Druga rzecz: „palec kotwiczny” brzmiało dla mnie jak porada dla zaawansowanych. To jest zawias. Dopóki jeden palec został na miejscu, ręka wie, gdzie jest, i nie szuka chwytu od nowa. Bez tego każda zmiana zaczyna się od pytania „gdzie ja właściwie jestem”.