Bicie harcerskie (Harpagan): jedno bicie na całe ognisko

Ręce pamiętają więcej, niż się wydaje, a przy ognisku i tak nie chodzi o to, żeby zagrać wszystko. Chodzi o to, żeby nie przerwać. Ten tekst jest o jednym wzorze prawej ręki i o używaniu go przez cały wieczór: przy zmianach chwytu, pod śpiew i w tempie, które ktoś jeszcze wytrzyma. Jeśli same strzałki są nowe, zacznij od lekcji 4 Pierwszego tygodnia; tutaj D i U nie wymagają tłumaczenia.

Dlaczego jeden wzór niesie tyle piosenek

Polska metoda kończy całą naukę prawej ręki na jednym wzorze i mówi o nim bez owijania: tym biciem zagrasz wszystkie piosenki liczone na cztery. To nie jest przechwałka wydawcy. W trzech tomach tej samej serii, na dwustu dwudziestu utworach, występują dokładnie dwa wzory: jeden na cztery i jeden na trzy. Cały repertuar ogniskowy, biesiadny i harcerski jedzie na tej parze.

Powód jest prostszy, niż się wydaje. Wzór ósemkowy nie musi trafiać w rytm piosenki, ma go nie psuć. Przy ognisku utwór niesie głos, a gitara jest akompaniamentem, więc prawa ręka ma dać puls, na którym da się śpiewać. Ten wzór daje mocne „raz”, oddech w środku taktu i rozpęd na końcu, i to wystarcza w większości piosenek liczonych na cztery.

Jak to się nazywa, zależy od tego, kogo pytasz

W Guitarmatic nazywamy go Harcerskie (Harpagan), a polskie arkusze z biciami mówią po prostu harpagan. Anglojęzyczna sieć nazywa ten sam ciąg „Old Faithful”, a na ukulele „Island Strum”. Książki, które go uczą, nie nazywają go wcale: jedna podpisuje go opisem ruchów, polska metoda mówi o „biciu docelowym”. Ta wiedza oszczędza kwadrans, kiedy szukasz wzoru w sieci pod nazwą, której nie znasz.

Jeśli pamiętasz ten wzór bez ostatniej strzałki w górę, to nie jest błąd pamięci: druk podaje obie wersje jako podstawowe. My trzymamy się tej z ostatnim „i”, bo tak rysuje ją katalog i tak wychodzi z narzędzi. Za chwilę okaże się, że akurat to uderzenie robi najwięcej roboty.

Chwyt zmienia się w środku wzoru, nie na „raz”

To wraca po latach najczęściej. Ręka pamięta wzór, ale zmiana chwytu wypada dokładnie na „raz”, więc pod każdą zmianę wchodzi mikroskopijne zatrzymanie i piosenka się rwie. Nie pomaga ćwiczenie samego wzoru, bo wzór jest w porządku.

Zmiana ma się zdarzyć wcześniej, na ostatnim „i” taktu. To jest uderzenie w górę, kostka zahacza wtedy tylko o najcieńsze struny, więc lewa ręka może już schodzić z chwytu: słychać puste albo półpuste struny i nikt nie nazwie tego błędem. Lisa Din podaje tę samą regułę od strony miary: zdąż na pierwszą miarę następnego taktu, nawet kosztem ostatniego uderzenia w bieżącym.

Nasz katalog ma nawet osobne bicie zbudowane na tym geście: w biciu Dół-góra z luką na „4i” prawa ręka podnosi się w tym miejscu i nie dotyka strun, bo dopiero to pozwala następnemu taktowi wejść na czas. W harpaganie robi to lewa ręka, a prawa gra dalej i o niczym nie wie.

↓·↓↑·↑↓↑↓·↓↑·↑↓↑

Puść ten pasek i słuchaj ostatniego pola. To jest miejsce, w którym lewa ręka ma już być w drodze po następny chwyt.

moment w takcie	prawa ręka	lewa ręka
od „raz” do „cztery”	wzór jak zwykle	trzyma chwyt
„i” po czwórce	uderzenie w górę, same cienkie struny	schodzi z chwytu i jedzie po następny
„raz” następnego taktu	mocne uderzenie w dół	nowy chwyt już stoi

Ten sam wzór, dwie głośności

Pod śpiew nie zmienia się wzór, tylko jego głośność. W zwrotce gram ciszej i płycej, żeby tekst był na wierzchu. W refrenie zamach robi się większy, a ręka schodzi głębiej w struny. Wzór zostaje ten sam, zmienia się tylko, ile ręki w niego wkładasz, a więcej dynamiki ognisko nie potrzebuje.

Akcent w metrum 4/4 siedzi naturalnie na jedynce i trójce, bo tam gra stopa perkusji, a dwójka i czwórka to backbeat werbla. Przy ognisku perkusji nie ma, więc ten ciężar musi wyjść z prawej ręki: „raz” mocniej, reszta lżej. Ludzie przy ognisku łapią to bez proszenia.

Tempo bierze się z głosu, nie z ręki

Wybierz tempo, w którym da się wyśpiewać wszystkie zwrotki, a nie takie, które wyrobi ręka. Wejście licz na głos: raz, dwa, trzy, cztery. Laughton każe przeliczyć cztery takty, zanim zagrasz cokolwiek, i przy ognisku to jest ta sama rada, tylko na głos i dla wszystkich naraz.

Stół przyspiesza zawsze, a Ty tego nie usłyszysz, bo uwaga siedzi w tekście i w chwytach. Jeden z autorów radzi na to jedno: nagrywaj się, bo w trakcie grania nie da się siebie ocenić. Metronom jest do tego, żeby dzień wcześniej sprawdzić, czy tempo trzyma się przez całą piosenkę; przy ognisku klik nie ma czego szukać.

Miara na koniec jest z wytrzymałości, nie z dokładności: osiem minut bez zatrzymania ręki. To są dwie piosenki pod rząd, razem z odliczaniem i zapowiedzią, czyli tyle, ile trwa najkrótszy występ przy ognisku. Jeśli ręka staje między zwrotką a refrenem, ćwicz to przejście, a nie cały utwór.

Czego ten wzór nie poniesie

Wyjątki są dwa. Piosenki liczone na trzy chodzą w innym metrum i mają własne bicie, na które w kursie o kolędach czeka osobna lekcja. Utwory szesnastkowe stoją na gęstszej siatce i wzór ósemkowy zabrzmi w nich za rzadko. Poza tymi dwoma wyjątkami harpagan jedzie.

Co mnie w tym myliło

Myślałem, że każda piosenka ma swoje bicie i muszę je znać, zanim usiądę przy ludziach. Przez to każdy utwór zaczynałem od pytania, jakie tu jest bicie, i kończyłem na graniu w kółko tych trzech wzorów, które umiałem. Przy ognisku nikt nie słyszy różnicy między dwoma wzorami ósemkowymi. Słychać za to każde zatrzymanie ręki i każdy takt, który wszedł za wcześnie.

Druga rzecz: ostatnie „i” w takcie brałem za ozdobę i gubiłem je pierwsze, kiedy robiło się trudno. To jest najbardziej pracowite uderzenie w całym wzorze, bo pod nie schodzi zmiana chwytu. Odkąd je zostawiam w spokoju, zmiany przestały się rwać.