Jak grać kolędy na trzy: walc na gitarze

Kolędy, które znasz z dzieciństwa, nie zawsze liczą się na cztery. Cicha Noc, Do szopy hej pasterze, Lulajże Jezuniu, Bóg się rodzi: wszystkie idą na trzy. Grane tak, jak Wśród nocnej ciszy z poprzedniej lekcji, wychodzą krzywo, i najgorsze jest to, że nie wiadomo dlaczego.

Co znaczy, że kolęda idzie na trzy

Takt to garść uderzeń, a metrum mówi, ile ich jest. Na cztery liczysz raz dwa trzy cztery i wracasz na początek. Na trzy liczysz raz dwa trzy, i to wszystko. Polska metoda skraca to do jednego zdania i to zdanie działa: na trzy to walc, na cztery to marsz.

Marsz idzie do przodu, krok za krokiem, na dwie nogi. Walc się kołysze, bo trójki nie da się podzielić na dwie równe połowy i jedno uderzenie zawsze zostaje samo. Dlatego pierwsze uderzenie w takcie na trzy jest wyraźnie cięższe od dwóch pozostałych, a takt buja się na boki, zamiast maszerować.

Sprawdź to bez gitary. Puść Cichą Noc i licz na głos raz dwa trzy, raz dwa trzy. Jeżeli „raz” za każdym razem ląduje na tej samej sylabie, liczysz dobrze. Jeżeli po czterech taktach zaczyna uciekać w bok, liczysz na cztery i stąd bierze się cały bałagan.

Najpierw sześć ruchów, dopiero potem wzór

Zanim wejdzie bicie, prawa ręka ma się rozkołysać. Sześć ruchów na takt: w dół na raz, w górę na „i”, w dół na dwa, w górę na „i”, w dół na trzy, w górę na „i”. Wszystkie sześć uderza struny. To nie jest jeszcze bicie, to jest przygotowanie, i polska metoda każe zrobić je przed czymkolwiek innym.

W appce ten wzór nazywa się Walczyk dół-góra (3/4) i włączysz go w Biciach gitarowych. Zostaje z Tobą dłużej niż na jedną lekcję: to jest rama, na której stoją wszystkie bicia na trzy. Równe ósemki są taką samą ramą dla wszystkiego, co liczy się na cztery.

Walczyk podstawowy: jedna dziura robi całą różnicę

Teraz zdejmij jedno uderzenie, to zaraz po „raz”. Ręka dalej robi wszystkie sześć ruchów, tylko w tym jednym miejscu mija struny i nic nie brzmi. To ta sama zasada, co przy biciu marszowym z poprzedniej lekcji: wzór powstaje przez odejmowanie, a nie przez uczenie się nowego ruchu.

Zostaje: w dół na raz, cisza, w dół na dwa, w górę na „i”, w dół na trzy, w górę na „i”. Po ludzku: w dół, dół-góra, dół-góra, i dokładnie to pokazuje rysunek na górze strony. W appce ten wzór nazywa się Walczyk podstawowy (3/4) i stoi pod wszystkimi czterema utworami z listy niżej.

Miara, po której poznasz, że wychodzi, bierze się wprost z polskiej metody. Liczysz do trzech, a „raz” słychać wyraźnie ciężej niż dwójka i trójka. Jeżeli wszystkie trzy uderzenia ważą tyle samo, wzór jest technicznie poprawny i muzycznie martwy.

Kiedy w takcie na trzy zmienia się akord

W kolędach na trzy akord najczęściej trzyma cały takt albo dwa. Wlazł kotek na płotek ma jeden akord na takt i ani jednej zmiany w środku. Do szopy, hej pasterze trzyma każdy akord przez dwa takty, czyli przez sześć uderzeń. To więcej czasu na przełożenie ręki, niż daje takt na cztery w tym samym tempie.

Reguła, którą warto wziąć na pamięć: w kolędzie na trzy najpierw patrzysz, ile taktów trzyma jeden akord. Dopiero potem sprawdzasz, czy coś dzieje się w środku taktu. Pierwsze rozstrzyga, ile masz czasu na rękę, a drugie zdarza się rzadko.

Zmiana w środku taktu wypada wtedy na „trzy”, nie na „dwa”. Archanioł Boży Gabriel robi tak w połowie taktów, a w jednym miejscu wciska trzy akordy w jeden takt, po jednym na uderzenie. Dlatego na liście niżej stoi na końcu, a nie na początku.

Stukanie jest tylko na cztery, więc drabinka idzie inaczej

Uczciwie: ćwiczenie Rytm (stukanie) ma trzy wzory i wszystkie są na cztery. Na trzy nie ma tam czego stukać ani czego zmierzyć. Drabinka do walczyka wygląda więc inaczej niż w poprzednich lekcjach. Metronom ustawiony na 3/4, żeby klik akcentował „raz”, i Bicia gitarowe otwarte na walczyku, żeby ręka szła za wzorem.

Metronom nie przyjmuje metrum z adresu, więc trójkę klikasz na ekranie. To dwie sekundy roboty i jedyne miejsce w tej lekcji, w którym appka nie zrobi tego sama.

Co mnie w tym myliło

Przez pierwsze święta grałem wszystko na cztery, bo tylko to umiałem, i miałem pretensje do tekstu. Wychodziło mi, że słowa się nie mieszczą, że kolęda jest dziwnie napisana, że komuś się pomyliło. Nie pomyliło się nikomu. Ja doklejałem czwarte uderzenie, bo ręka je znała, i przez to co takt zabierałem melodii jedną trzecią sekundy. Po ośmiu taktach śpiew i gitara były w dwóch różnych miejscach.

Druga rzecz jest drobna, a kosztowała mnie wieczór. W książce, z której się uczyłem, walczyk w części kursowej nie ma ostatniej strzałki w górę, a na wszystkich stronach z piosenkami ją ma. Porównałem oba miejsca i uznałem, że czegoś nie rozumiem. U nas jeden wzór ma jedną definicję i jeden rysunek: Walczyk podstawowy to zawsze te same sześć pól, które widzisz na górze strony.