Tonacja: co to znaczy „piosenka jest w G”
Tonacja mówi, które akordy pasują do siebie i dlaczego akurat te.
Adrian9 minaktualizacja
„Ta piosenka jest w G”. Przez pierwsze tygodnie brałem to zdanie za informację dla kogoś innego, kto zna nuty. Kiedy w końcu sprawdziłem, co znaczy, okazało się, że to najbardziej praktyczne zdanie w całym kwicie. Mówi mi, których akordów się spodziewać, którego użyć na końcu i o ile przesunąć kapodaster, żeby dało się to zaśpiewać.
Tonacja to rodzina akordów
Akordy chodzą w rodzinach, a rodzina nazywa się tonacją. G7 należy do rodziny C, D7 do rodziny G. To pierwsza definicja, bardziej formalnie: tonacja to siedem dźwięków i zbudowanych z nich siedem akordów, które brzmią razem słusznie. Tonacji durowych jest dwanaście, w każdej trzy akordy durowe, trzy molowe i jeden zmniejszony.
Druga definicja jest dla ucha i przydaje się częściej. Tonacja to ten dźwięk albo akord, wokół którego utwór krąży, na którym siada i na którym się kończy, jak dom, do którego się wraca i zdejmuje buty. Nazwa tonacji to nazwa tego domu, więc „piosenka jest w G” znaczy: domem jest G.
Skąd się bierze ta siódemka
Rodzina C to dźwięki C, D, E, F, G, A i B. Zagraj je po kolei na drugiej strunie, od pierwszego progu, samym palcem wskazującym, i policz progi między nimi. Wyjdzie: dwa progi, dwa, jeden, dwa, dwa, dwa, jeden. Cały krok, cały, pół, cały, cały, cały, pół. To jest gama durowa i na tym reguła się kończy.
Wzór jest zawsze ten sam, zmienia się tylko dźwięk startowy. Od G ten sam rachunek daje G, A, B, C, D, E i F#, i stąd bierze się jeden krzyżyk w tonacji G. W polskich śpiewnikach zobaczysz w tym miejscu H zamiast B, a polskie B to nasze B♭; appka i ten tekst piszą po angielsku, czyli B.
Siedem akordów: 1 4 5 durowe, 2 3 6 molowe, 7 dziwak
Na każdym stopniu gamy stawiasz trójdźwięk, biorąc co drugi dźwięk: pierwszy, trzeci, piąty. Z siedmiu dźwięków wychodzi siedem akordów i zawsze w tym samym porządku. Pierwszy, czwarty i piąty są durowe, drugi, trzeci i szósty molowe, a siódmy jest zmniejszony i w piosenkach prawie nie występuje. Możesz go pominąć i nic się nie stanie.
| tonacja | 1 | 2m | 3m | 4 | 5 | 6m |
|---|---|---|---|---|---|---|
| C | C | Dm | Em | F | G | Am |
| G | G | Am | Bm | C | D | Em |
| D | D | Em | F#m | G | A | Bm |
| A | A | Bm | C#m | D | E | F#m |
| E | E | F#m | G#m | A | B | C#m |
Czytaj tę tabelę wierszami, nie kolumnami. Jeden wiersz to jedna piosenka: prawie na pewno użyje kilku akordów z tego wiersza i prawie na pewno żadnego spoza niego. Jeśli w kwicie widzisz akord, którego w wierszu nie ma, to albo utwór na chwilę wyszedł z tonacji, albo tonacja jest inna, niż się wydaje.
Jak poznać tonację bez liczenia
Najprostszy trop to pierwszy akord piosenki: działa on często, ale nie zawsze, więc podręczniki od razu podają pewniejszy. Popatrz, na czym utwór się kończy i przy którym akordzie ucho czuje, że można przestać grać. To jest dom, a jego nazwa to nazwa tonacji.
W Guitarmatic nie musisz zgadywać: strona utworu podaje tonację w nagłówku, obok metrum. Jeśli chcesz sprawdzić, jak brzmi ta sama piosenka gdzie indziej, otwórz ją i przełącz Tonację, a appka sama policzy, na którym progu ma stanąć kapodaster.
Dlaczego akurat C, G, D, A i E
Te pięć tonacji nazywa się gitarowymi, bo ich akordy schodzą się z chwytami otwartymi. Tonacja jest przyjazna gitarze, kiedy mieści większość chwytów, które umiesz: E, Em, A, Am, D, Dm i G. B dur już się w tym nie mieści i dlatego prawie nikt nie gra w niej przy ognisku.
Jest jeszcze jedna wygoda, o której warto wiedzieć na starcie. Idąc od C przez G, D, A do E, każda kolejna tonacja dokłada tylko dwa nowe chwyty, reszta wiersza jest już znajoma. Pięć tonacji to nie trzydzieści pięć nowych akordów, tylko kilkanaście.
Moll paralelny: ta sama rodzina, inny dom
Szósty stopień otwiera z tych samych dźwięków gamę molową. A moll ma dokładnie te dźwięki co C dur i dokładnie te same akordy, tylko domem jest Am. Po polsku mówi się na tę parę paralelna albo relatywna; „jednoimienna” to co innego, to C dur i c moll, czyli ta sama nazwa i inne dźwięki.
Jak poznać, że utwór jest w moll, a nie w dur: wraca i kończy na akordzie molowym. Morskie Opowieści mają w kwicie Am, G, Em i C, czyli cztery akordy z rodziny C, ale wracają i siadają na Am. Dlatego ich domem jest Am, a nie C.
Kapodaster: te same chwyty, inna tonacja
Kapodaster to siodełko, które da się przesunąć. Zaciska struny na wybranym progu i podnosi wszystko o tyle półtonów, ile wynosi jego numer, a chwyty zostają te same. Zakładaj go tuż obok progu, nie na progu, i równolegle do niego, potem sprawdź puste struny.
| trzymasz chwyt | II próg | III próg | V próg | VII próg |
|---|---|---|---|---|
| C | D | E♭ | F | G |
| G | A | B♭ | C | D |
| D | E | F | G | A |
| Em | F#m | Gm | Am | Bm |
Stąd bierze się sztuczka, dzięki której ominiesz dziś barré. Piosenka w C potrzebuje F, a F boli. Załóż kapodaster na V progu, graj chwyty G, C, D i Em, a sala usłyszy C, F, G i Am. Trzymasz wtedy w głowie dwie rzeczy naraz: co robią palce i co słychać. To nie jest oszustwo, tylko druga droga do tej samej tonacji.
Jest jeszcze narzędzie, które porządkuje wszystkie tonacje na jednym rysunku i nazywa się koło kwintowe. Istnieje, jest przydatne przy transpozycji i spokojnie może poczekać, aż te pięć wierszy z tabeli wejdzie w palce.
Co mnie w tym myliło
Myślałem, że tonacja to wysokość, w której się śpiewa, więc coś, co dotyczy wokalisty, a nie mnie. Dlatego przez miesiąc czytałem nagłówek kwitu i nic z niego nie brałem. Tonacja to nie wysokość głosu, tylko rodzina akordów: sześć nazw, które wracają przez cały utwór, i jedna z nich jest domem.
Druga rzecz, na której się potknąłem: C dur i a moll to te same dźwięki. Długo szukałem różnicy w akordach, a różnica jest w tym, gdzie utwór siada. Ta sama rodzina, przestawiony dom, inny nastrój.
Zrób to teraz
Słuch: akordy, poziom 2 (Trzy filary w C), tonacja C.
Ćwiczenie gra tonikę pierwszą, żeby ucho miało punkt zaczepienia, a potem pyta o C, F albo G. To jest ta rodzina, o której jest cały tekst, tylko sprawdzana uchem.
Miara: 8 trafień na 10 pytań serii.
Progresje: wybierz jedną i przełącz tonację.
Ta sama progresja w C, w G i w D. Nazwy akordów lecą inne, numery stopni zostają te same, a to jest jedyny dowód, jakiego ten temat potrzebuje.
Miara: rozpoznajesz progresję po brzmieniu w trzeciej tonacji, zanim spojrzysz na litery.
Zagraj to
dwie piosenki, te same role, inne literyTryumfy Króla Niebieskiego stoją w G i mają C, G oraz D, czyli czwarty, pierwszy i piąty stopień tej tonacji. Sto lat i Niech mu gwiazdka stoi w C i ma dokładnie te same trzy role, tylko zapisane jako C, G i F. Zagraj je pod rząd, a usłyszysz, co znaczy „ta sama rodzina, inny dom”.
» Ja chcę grać piosenki, a nie liczyć stopnie.
I nie musisz. Ale kiedy piosenka okaże się za wysoka do śpiewania albo wpadnie w nią F, tę decyzję podejmujesz w tonacji, nie w chwytach. Otwórz dowolny utwór, przełącz Tonację i popatrz, co appka zrobi z kapodastrem: to jest ta cała teoria, wykonana za Ciebie w jednym kliknięciu.
Doczytaj
- Beginner Guitar Chords in Theory and PracticeSean Laughton · rozdziały „The Key To Understanding Chords” i „Wrapping It All Up”Jest tam najprzystępniejszy wykład tonacji, jaki znam, a przy nim komplet akordów pięciu tonacji gitarowych. Książka jest po angielsku.
- Learning to Play Guitar: Chords, Scales, and SolosColin McAllister · lekcje 5, 16 i 18Autor prowadzi od gamy przez akordy z gamy do całej lekcji o kapodastrze, z ćwiczeniem na III progu. Kurs jest po angielsku.
- Guitar Fretboard MasteryNicolas Carter · rozdział „What is a Key?”Znajdziesz tam definicję tonacji przez ucho i wyjaśnienie, dlaczego jedne tonacje leżą gitarze, a inne nie. Książka jest po angielsku.
- Lekcje musictheory.netRicci AdamsSą tam darmowe lekcje „The Major Scale”, „Scale Degrees” i „Diatonic Triads”, do przeklikania bez gitary. Lekcje są po angielsku.
- Relative keyWikipediaStrona tłumaczy, skąd bałagan w nazwach: to, co po angielsku jest „relative”, po niemiecku nazywa się „parallel”, i stąd biorą się sprzeczne tłumaczenia. Hasło jest po angielsku.
- CapoWikipediaOpisana jest tam mechanika kapodastra i przykład dwóch gitarzystów, którzy grają to samo: jeden chwytami E, A i B7, drugi z kapodastrem na IV progu chwytami C, F i G7. Hasło jest po angielsku.