Pierwsze dwa chwyty: C i G, i pięć piosenek, które na nich stoją

Uczę się grać na gitarze i pierwszy tydzień pamiętam dobrze. Najbardziej zabolało to, że umiałem już postawić palce na dwóch akordach, a i tak nic z tego nie wychodziło. Bo akord to jeszcze nie piosenka. Piosenka to zmiana akordu, w czasie, bez zatrzymywania ręki.

Pierwszy tydzień robimy na dwóch chwytach: C i G. Nie dlatego, że są najłatwiejsze pod palce, bo nie są; najłatwiejsze są Em i A, w których palce siedzą na jednym progu, a C rozciąga rękę na trzy. Dlatego, że stoi na nich najwięcej piosenek, które ktoś naprawdę śpiewa. Pięć z nich nie potrzebuje ani jednego akordu więcej.

Jak czytać diagram chwytu

Diagram jest widokiem gryfu postawionego pionowo, jakby gitara stała oparta o ścianę, a Ty patrzysz na nią z przodu. Sześć pionowych linii to struny: od lewej najgrubsza E, potem A, D, G, B i najcieńsza e. Poziome linie to progi, liczone od siodełka w stronę pudła. Kropka mówi, gdzie stoi palec.

Krzyżyk jest częścią chwytu, nie ozdobą. Przy C nie gramy szóstej struny. Nie zepsujesz piosenki, jeśli ją zahaczysz, ale akord przestanie brzmieć tak, jak brzmi na nagraniu. Polskie śpiewniki piszą drugą strunę jako H; u nas jest B, tak samo jak na stroiku.

C i G, palec po palcu

W C serdeczny (3) staje na piątej strunie, na trzecim progu. Środkowy (2) na czwartej strunie, na drugim. Wskazujący (1) na drugiej strunie, na pierwszym. Trzecia i pierwsza struna zostają puste, szóstej nie gramy wcale.

W G środkowy (2) idzie na szóstą strunę, trzeci próg. Wskazujący (1) na piątą, drugi próg. Serdeczny (3) na pierwszą strunę, trzeci próg. Trzy struny w środku, czwarta, trzecia i druga, zostają puste. Palcowań G jest kilka i to nie jest błąd w książkach; bierzemy to, którym rysuje appka, bo z niego najlepiej wychodzi się do C.

Kładź palce od najgrubszej struny w dół. Przez pierwsze dni i tak będą lądować po kolei, a ten porządek daje Ci ułamek sekundy zapasu: bicie zaczyna się od góry, więc najgrubsza struna musi być gotowa pierwsza. Ta premia jest większa, niż się wydaje: na „raz” pada właściwie sama struna basowa, więc resztę chwytu masz prawo dokładać w drodze do „dwa”.

Potem test, ten sam dla obu chwytów. Zagraj struny pojedynczo, jedna po drugiej, i posłuchaj każdej z osobna. Każda ma wybrzmieć. To najczęściej powtarzana instrukcja na całej mojej półce z podręcznikami i najszybsza: głucha struna zwykle znaczy, że sąsiedni palec położył się płasko, a brzęk, że palec stoi za daleko od progu.

Zmiana: co się rusza, a co zostaje

co	C	G
najgrubsza grana struna	piąta	szósta
wskazujący (1)	druga struna, 1. próg	piąta struna, 2. próg
środkowy (2)	czwarta struna, 2. próg	szósta struna, 3. próg
serdeczny (3)	piąta struna, 3. próg	pierwsza struna, 3. próg
ile palców zmienia miejsce	trzy	trzy

Podręczniki dają na zmianę akordu trzy rzeczy. Palec kotwiczny, czyli taki, który w obu chwytach stoi w tym samym miejscu i nie odrywa się wcale. Palec prowadzący, czyli taki, który sunie po tej samej strunie o jeden próg. I regułę „najpierw palec basowy”, kiedy nie ma ani jednego, ani drugiego.

Para C i G nie ma kotwicy ani palca prowadzącego, więc zostaje ta trzecia reguła. Zobacz za to jedną rzecz i zapamiętaj ją na zawsze. Serdeczny palec nie zmienia progu. Zmienia strunę: przechodzi z piątej na pierwszą, cały czas na trzecim progu, a reszta ręki idzie za nim.

Ćwiczenie w appce mówi o tej parze jedno zdanie i jest ono dokładnie o tym: „Ręka schodzi z szóstej struny na piątą, a serdeczny palec przeskakuje z cienkiej struny na grubą. Najczęstsza zmiana przy ognisku”.

Unieś, przestaw, opuść: jeden ruch, nie trzy. Najczęstszy błąd na tym etapie to palce, które odlatują w powietrze i wracają z daleka. Trzymaj rękę blisko strun: ta, która unosi się na centymetr, wraca dwa razy szybciej niż ta, która robi zamach. Da się to ćwiczyć bez grania: ustaw chwyt, unieś wszystkie palce na centymetr nad gryf i opuść je jednym ruchem w to samo miejsce. Jeśli któryś nie trafi, popraw i zacznij od nowa.

Drabinka tempa zaczyna się na ♩ = 72

Ćwiczenie nazywa się Zmiany akordów i działa tak: metronom podaje tempo, Ty przekładasz rękę, a po ośmiu taktach mówisz, czy ręka nadążyła. Wtedy tempo idzie w górę. Start jest na ♩ = 72, cztery uderzenia na akord.

Na koniec tygodnia chcesz mieć jedną czystą rundę na ♩ = 72, czyli osiem taktów bez zatrzymania prawej ręki. Nie sześć rund i nie wyższe tempo. Podręczniki są tu uczciwe: na przejście całej drabinki dają tygodnie, a na samą zmianę chwytów kilka miesięcy. Tydzień wystarczy na jedną parę w jednym tempie.

Jedna strona zmiany będzie szła wolniej niż druga. Nie przyspieszaj wtedy tej wolnej. Wydłuż tę szybką, aż obie zajmą tyle samo. Równy czas w obie strony jest pierwszym krokiem do grania w rytmie, a tempo przychodzi po nim, nie przed nim.

Co mnie w tym myliło

Myślałem, że mam ćwiczyć akordy: postawić C, sprawdzić, czy brzmi, zdjąć rękę, postawić G. Ćwiczyłem tak tydzień i przy pierwszej piosence i tak stawałem na każdej zmianie. Ćwiczyłem złą rzecz. Ćwiczy się przejście: rękę, która idzie z jednego kształtu w drugi, kiedy metronom nie czeka.

Druga rzecz: dociskałem wszystkie struny naraz z całej siły i dziwiłem się, że ręka nie zdąża. Zmiana idzie szybciej, kiedy ręka najpierw się unosi, a dopiero potem ląduje. Palce nie mają iść po strunach, mają nad nimi przelecieć.

Teraz zagraj Panie Janie

Prawa ręka na razie robi jedną rzecz: cztery razy w dół na każdy akord, równo, bez przyspieszania w miejscu zmiany. Bicie dostaje własną lekcję zaraz po tej; dzisiaj ma tylko nie stawać.

↓·↓·↓·↓·

Panie Janie stoi na C i G, liczy się na cztery, a pierwsza fraza mieści się w dwóch akordach. Zagraj go dzisiaj, wolno, i nie zatrzymuj ręki nawet wtedy, gdy akord wyjdzie brudny. To jest pierwsza piosenka i wychodzi po dwóch chwytach.