Akord F boli. Trzy sposoby, żeby go dziś ominąć

F jest pierwszym chwytem, przy którym ludzie odkładają gitarę. Nie dlatego, że jest trudny do zapamiętania. Dlatego, że wymaga czegoś dokładnie odwrotnego niż wszystko, czego uczyliśmy się do tej pory: wskazujący musi położyć się płasko i docisnąć dwie struny naraz tą częścią palca, która ma najmniej siły, a pozostałe trzy palce rozciągają się przy tym na trzy progi.

Ominąć go się nie da, bo stoi w piosenkach, które ludzie naprawdę śpiewają: w Cichej Nocy, w Sto lat, w Hej bystra woda. Powód jest prosty i nie ma w nim nic złośliwego. W tonacji C trzy filary to C, F i G, a właśnie w C najczęściej się zaczyna, w tym kursie też. F nie jest egzotyką. Jest jednym z trzech podstawowych akordów dokładnie tam, gdzie zaczynasz i Ty.

Dobra wiadomość jest taka, że kolejność „najpierw naucz się barré, potem graj” to wybór autora podręcznika, nie prawo fizyki. Tu robimy odwrotnie: najpierw piosenki, barré na końcu i bez terminu.

Sposób pierwszy: kapodaster

Kapodaster to siodełko, które przesuwasz. Zaciska struny na wybranym progu, wszystkie puste struny idą w górę o tyle półtonów, ile wynosi numer progu, a chwyty otwarte zostają dokładnie te same.

Stąd cała sztuczka. Załóż kapodaster na piątym progu i zagraj kształt G: zabrzmi C. Kształt C zabrzmi jako F, kształt D jako G. Piosenka w tonacji C, ta z akordem F w środku, gra się wtedy trzema chwytami z lekcji drugiej i piątej. Ani jednego barku.

Zakładasz go według dwóch zasad i obie są mechaniczne. Tuż obok progu, nie na progu, i równolegle do niego, bez naciągania strun na bok. Po założeniu sprawdź puste struny, bo kapodaster postawiony za daleko od drutu podciąga strój w górę i cała gitara zaczyna fałszować.

W utworze robi to za Ciebie przełącznik Tonacja: liczy kapodaster sam i pokazuje, na którym progu go założyć oraz jakimi kształtami zagrać. Nie ma na to adresu z parametrem, więc otwierasz utwór i przełączasz tonację w środku, ręcznie.

Jest w tym obraz, który tłumaczy wszystko naraz. Dwie osoby grają tę samą piosenkę: pierwsza bez kapodastra, kształtami z barré, druga z kapodastrem i kształtami otwartymi. Brzmi to samo. Kształt to nie akord, tylko sposób, żeby go wydobyć.

Sposób drugi: F na czterech strunach

Pełne F ma sześć strun, ale nikt nie kazał zaczynać od kompletu. Laughton rozkłada je na trzy stopnie i każdy z nich brzmi jak akord, nie jak ćwiczenie. Najpierw sam wskazujący kładzie się płasko na pierwszej i drugiej strunie, na pierwszym progu, i grasz tylko te dwie struny, aż obie wybrzmią. Potem dochodzi środkowy na trzeciej strunie, drugi próg, i grasz trzy. Na końcu serdeczny na czwartej strunie, trzeci próg, i masz F na cztery struny.

struna	F na cztery struny	Fmaj7
pierwsza (e)	1. próg, wskazujący	pusta
druga (B)	1. próg, wskazujący	1. próg, wskazujący
trzecia (G)	2. próg, środkowy	2. próg, środkowy
czwarta (D)	3. próg, serdeczny	3. próg, serdeczny
piąta i szósta	nie gramy	nie gramy

Prawa kolumna to Fmaj7 i on jest tu protezą. Różnica jest jedna: wskazujący dociska tylko drugą strunę, a pierwsza gra pusta, więc znika cały problem z dociskaniem dwóch strun jednym palcem. Ten sam autor każe podstawiać Fmaj7 wszędzie tam, gdzie w piosence stoi F, i grać tak do skutku. Brzmi łagodniej niż F, ale nie brzmi źle, i nikt przy ognisku tego nie zgłosi.

Każdy stopień sprawdzasz tak samo: struna po strunie, każda ma wybrzmieć. Jeśli druga struna milczy, wskazujący jest za płasko albo za daleko od progu, i to jest ta sama poprawka co przy pierwszym dźwięku w lekcji pierwszej.

Sposób trzeci: zagraj to w innej tonacji

Trzeci sposób nie potrzebuje ani kapodastra, ani nowego chwytu. Ta sama piosenka przeniesiona z C do G ma akordy G, C i D, czyli dokładnie komplet z poprzedniej lekcji. Nie dochodzi nic nowego, a F znika, bo w tonacji G go tam po prostu nie ma.

Haczyk jest jeden i mówię o nim, zanim Cię zaskoczy. Razem z akordami przenosi się melodia, więc piosenka może wylądować za wysoko albo za nisko do śpiewania. Po to właśnie istnieje kapodaster: pozwala zmienić chwyty, nie ruszając wysokości. Jeśli po zmianie tonacji śpiewa Ci się wygodnie, masz to załatwione bez sprzętu.

Pełne barré: zapowiedź, nie zadanie na dziś

Kiedy przyjdzie na to czas, barré nie okaże się kwestią siły palca, tylko dźwigni. Wskazujący całkiem prosty, nie podwinięty w środku. Docisk ciężarem ramienia, nie samym palcem. Kciuk naprzeciwko wskazującego z tyłu gryfu, dla równowagi, bo to nie imadło.

Do tego dwie rzeczy, których nie widać na żadnym rysunku. Palec lekko obrócony w stronę kciuka, żeby pracowała twarda krawędź, gdzie mięsa jest mniej. Łokieć opuszczony w stronę tułowia. Na koniec struny pojedynczo, ze szczególną uwagą na drugą, trzecią i czwartą, bo tam palec się podwija.

Jest jeszcze mit, który warto obalić od razu. Przy kształcie E poprzeczka musi wydobyć tylko trzy struny, szóstą, drugą i pierwszą, bo resztę akordu trzymają pozostałe palce, a wskazujący dociska wtedy bokiem, lekko zgięty.

Ile to trwa, widać po tym, gdzie same podręczniki je kładą. W jednym kursie barré wypada w siódmej sesji z dwudziestu, w drugim w dziewiętnastej lekcji z dwudziestu czterech, a w trzecim pełne barré nie pojawia się jako wymóg ani razu. Jeden jedyny autor stawia je piątego dnia z trzydziestu i to jego kurs kończy się najczęściej niczym.

Co mnie w tym myliło

Myślałem, że F to test, który trzeba zdać, zanim wolno grać dalej. Że dopóki nie zabrzmi czysto na sześciu strunach, wszystko inne jest udawaniem. Straciłem na tym dwa tygodnie, w których nie zagrałem ani jednej piosenki, i wróciłem do kursu dopiero wtedy, gdy ktoś pokazał mi kapodaster. Kolejność była zła, nie palce.

Druga rzecz, którą trzeba wiedzieć, to pułapka książkowa. „Akord F” znaczy w trzech podręcznikach trzy różne rzeczy: u jednego chwyt na cztery struny z barkiem na dwóch, u drugiego pełne barré przez sześć, u trzeciego coś pośredniego. Czytałem dwa źródła naraz i byłem przekonany, że gram nie ten akord. Grałem ten sam, tylko w innej wersji.